Gezondheid is rijkdom

Simon Davis

Director

Inhoud

• De ecologische voetafdruk van voedselproductie
• Consumptiepatronen en gezondheidsrisico's
• De economische gevolgen van inactiviteit
• Het herstellen van onze ecosystemen
• Staan we aan de vooravond van een verandering in de vraag?
• Betere beslissingen voor een gezond en duurzaam voedselsysteem.
• Van inzicht naar impact

Deel dit inzicht

• Deel via Linkedin
• Deel via Facebook
• Deel via X
• Deel via e-mail

Voedsel bepaalt ons leven, onze gezondheid en onze economieën. Toch staan de natuurlijke ecosystemen die de wereldwijde voedselproductie ondersteunen onder existentiële druk. De keuzes die we hebben – en de keuzes die we maken – over wat we eten, hebben een wezenlijke impact op de gezondheid van onze planeet, het maatschappelijk welzijn en de economische productiviteit. 

Bij Anthesis beschouwen we voedselsystemen als een van de krachtigste hefbomen voor het realiseren van geïntegreerde resultaten op het gebied van klimaat, natuur en volksgezondheid. Maar het huidige voedselsysteem legt ongekende druk op de fundamenten waarop het zelf steunt. 

De ecologische voetafdruk van voedselproductie 

Voedselproductie is wereldwijd een van de belangrijkste oorzaken van milieudegradatie: 

• Het beslaat meer dan een derde van het mondiale landoppervlak¹   
• Het is verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de totale mondiale broeikasgasemissies² 
• Het is goed voor zo’n 70% van de mondiale zoetwateronttrekking³
• Het is de voornaamste drijver van wereldwijde ontbossing⁴  
• Het is de belangrijkste oorzaak van biodiversiteitsverlies⁵ 

Deze drukfactoren staan niet op zichzelf. Ze versterken elkaar en werken cumulatief, versnellen de klimaatverandering, tasten de bodemkwaliteit aan, ondermijnen de veerkracht van ecosystemen en vergroten de systemische risico’s binnen mondiale voedselketens.

Onevenwichtige consumptiepatronen en toenemende gezondheidsrisico’s

Tegelijkertijd raken de wereldwijde eetgewoonten steeds verder verwijderd van zowel de planetaire grenzen als de menselijke gezondheid.

Gebrek aan diversiteit in de voeding

Hoewel er meer dan 14.000 eetbare en voedzame plantensoorten bestaan, is zo’n 75% van de wereldwijde voedselvoorziening afkomstig van slechts 12 gewassen en vijf diersoorten. Bijna 60% van de wereldwijde calorie-inname is afkomstig van slechts drie gewassen: rijst, tarwe en maïs⁶. Dit gebrek aan diversiteit leidt tot monocultuurlandbouw, wat de bodemgezondheid, de biodiversiteit en de productiviteit op lange termijn ondermijnt.

Stijgende vraag naar eiwitten

Bevolkingsgroei en stijgende inkomens kunnen tegen 2050 leiden tot een stijging van de vleesconsumptie per hoofd van de bevolking met 21%, indien er geen significante verschuiving plaatsvindt richting alternatieve eiwitbronnen⁷. Zonder ingrijpen dreigt deze trend te leiden tot hogere emissies, landconversie en waterstress.

Gezonde voeding blijft ontoegankelijk

Ongeveer een derde van de wereldbevolking kan zich geen gezond dieet veroorloven⁸, terwijl velen anderen geen toegang hebben tot voedzaam voedsel omdat dit lokaal niet beschikbaar is⁹. Dit leidt tot grote ongelijkheden in gezondheidsuitkomsten, productiviteit en weerbaarheid.

Opkomst van ultrabewerkte voedingsmiddelen

Ultrabewerkte voedingsmiddelen (UBV’s) – doorgaans energierijk en voedingsarm – zijn nu goed voor 20 tot 50% van de calorie-inname in hoge- en middeninkomenslanden. De snelle opmars ervan verdringt minimaal bewerkte voedingsmiddelen en draagt in belangrijke mate bij aan de toename van voedingsgerelateerde en niet-overdraagbare ziekten¹⁰.

De dubbele last van ondervoeding

Wereldwijd lijden meer dan een miljard mensen aan obesitas, met een stijgende prevalentie in vrijwel elk land¹¹. Tegelijkertijd kampen zo’n twee miljard mensen met tekorten aan micronutriënten, met name vitamine A, jodium, ijzer en zink¹².

Economische gevolgen van niets doen

Het niet beheersen van de risico’s van het voedselsysteem heeft ingrijpende economische gevolgen:

• Degradatie van natuurlijk kapitaal kan jaarlijkse landbouwverliezen tot wel $11,2 biljoen veroorzaken¹³
• De wereldwijze macro-economische last van voedingsrisico’s wordt geraamd op $15,5 biljoen ¹⁴

Deze cijfers onderstrepen een cruciale realiteit: de veerkracht van voedselsystemen is niet alleen een duurzaamheidsvraagstuk, maar een fundamentele motor van economische stabiliteit en waardecreatie op de lange termijn.

Ecosystemen herstellen, gezondheid verbeteren

De gezondheid van de mens is onlosmakelijk verbonden met de gezondheid van de natuurlijke ecosystemen die ons in stand houden. Bemoedigend is dat een groeiend aantal studies een verband legt tussen regeneratieve landbouw – waaronder verbeterde bodemgezondheid, herstel van ecosystemen en betere waterkwaliteit – en een verbeterd voedingsprofiel van gewassen en vee¹⁵. Regeneratieve benaderingen bieden een weg om de natuur te herstellen, de klimaatweerbaarheid te versterken en tegelijkertijd de bestaansmiddelen van mensen te verbeteren.

Het blijft echter een uitdaging om het momentum boven de status quo te houden. De wetenschappelijke complexiteit wordt vergroot door macro-economische druk, waaronder klimaatgerelateerde aanbodschokken, stijgende productiekosten, geopolitieke instabiliteit, handelsbeperkingen en aanhoudende kosten van levensonderhoudscrisissen.

De uitdaging voor de sector is tweeledig:

1. De beschikbaarheid en betaalbaarheid van duurzaam geproduceerd, gezond voedsel maximaliseren.
2. Consumenten, investeerders en bedrijven in staat stellen weloverwogen beslissingen te nemen, met transparantie over de impact op de gezondheid van mens en planeet – ook in tijden van economische onzekerheid.

Staan we aan de vooravond van een verschuiving in de voedselconsumptie?

Gezond voedsel is niet goedkoop – zeker niet in de huidige economische context.

In het Verenigd Koninkrijk stijgt de voedselprijsinflatie nog altijd met 3,9% op jaarbasis¹⁶. Onderzoek van de Food Foundation toont aan dat 1.000 calorieën aan gezonde voedingsmiddelen, zoals groenten en fruit, twee keer zo duur zijn als dezelfde calorische waarde uit minder gezonde opties zoals kant-en-klaarmaaltijden en bewerkt vlees¹⁷.

Tegelijkertijd beginnen GLP-1-afslankmiddelen, die snel worden omarmd, de consumptiepatronen te hervormen. Uit recent Brits onderzoek blijkt dat 1,6 miljoen volwassenen GLP-1-medicatie hebben gebruikt voor gewichtsverlies¹⁸, aarbij klinische proeven een vermindering van 15-20% van het lichaamsgewicht¹⁹ en een verminderde eetlust²⁰ aantonen.. Hoewel deze behandelingen de calorie-inname en de vraag naar ultrabewerkte voeding kunnen verminderen, is het onwaarschijnlijk dat ze een oplossing bieden voor tekorten aan micronutriënten²¹.

Vroege marktsignalen zijn al zichtbaar. De Britse supermarktbranche heeft naar verluidt £136 miljoen aan voedings- en drankenomzet verloren, waarbij GLP1-gebruikers 2,2 procentpunt meer op hun boodschappen besparen dan niet-gebruikers²². Vanuit het perspectief van de toeleveringsketen kunnen aanhoudende veranderingen in de vraag aanzienlijke risico’s op gestrande activa met zich meebrengen, met name in emissie-intensieve sectoren zoals vleesproductie – op een schaal vergelijkbaar met het stranden van fossiele brandstofactiva onder klimaattransitie-scenario’s²³. Dit risico kan op zijn beurt onze mogelijkheden beperken om de toeleveringsketen in het vereiste tempo en op de vereiste schaal weg te bewegen van de ‘status quo’.

Retailers beginnen te reageren.Recente innovaties zijn onder meer voedzame productassortimenten, ontwikkeld in samenwerking met voedingsdeskundigen, met een transparantere ingrediëntensamenstelling, meer vezels en micronutriënten per calorie en gepromoot als voedingsrijk en perfect geportioneerd om een verminderde eetlust te ondersteunen – een signaal van een verschuiving naar op gezondheid gebaseerde waardeproposities.

Betere besluitvorming voor een gezond, duurzaam voedselsysteem

Naarmate voedingspatronen veranderen, wordt het steeds belangrijker om de resultaten op het gebied van voeding, milieu en regeneratie te kunnen kwantificeren en vergelijken.

In het hele systeem is betere besluitvorming nodig:

• Investeerders die overnamekandidaten en transitierisico’s beoordelen
• Bedrijven die mogelijkheden zoeken om hun productportfolio’s te verbeteren en hun blootstelling aan klimaat- en natuurrisico’s te verminderen
• Consumenten die zoeken naar duidelijkheid over voedingswaarde, regeneratieve praktijken en eventuele afwegingen (zoals kosten)

Hoewel deze dynamieken lastig in kaart te brengen zijn in het ‘just-in-time’ voedselsysteem waarin we opereren, ben ik ervan overtuigd dat er waardevolle lessen te trekken zijn uit de manier waarop we organisaties ondersteunen bij andere duurzaamheidsvraagstukken, zoals koolstof en voedselverspilling.

• Governance: Het versterken van het mondiale operationele kader en de basisregels om de sector te ondersteunen bij het meten, rapporteren en verifiëren van de relaties tussen regeneratieve landbouw en voedingsdichtheid, voedingsbedrijven aan te sporen tot actie en transparantie, en hen waar nodig ter verantwoording te roepen.
• Meting: Het harmoniseren van geloofwaardige, wetenschappelijk onderbouwde meetmethoden en doelstellingen voor regeneratie en voeding, waarover op transparante wijze kan worden gerapporteerd.
• Portfoliodenken: Voedingsmiddelen beschouwen als onderdeel van een gebalanceerd, veerkrachtig portfolio in plaats van als op zichzelf staande producten.
• Betaalbaarheid: Zorgen dat regeneratieve, voedingsdichte voedingsmiddelen efficiënt worden geproduceerd, door investeringen worden ondersteund en op grote schaal toegankelijk zijn.
• Transparantie: Voortgang bijhouden en verantwoorde etikettering, marketing en claims over nevenvoordelen mogelijk maken om consumentenbeslissingen beter te informeren.

Van inzicht naar impact

Bij Anthesis ondersteunen wij organisaties in het voedselsysteem om de stap te zetten van risicobewustzijn naar actie – door klimaat, natuur en gezondheid te integreren in strategie, investeringsbeslissingen en waardeketentransformatie.

Door wetenschappelijk onderbouwde metingen, systeemdenken en praktische uitvoering te combineren, helpen wij voedselsystemen te ontsluiten die veerkrachtig, regeneratief en afgestemd zijn op economische en maatschappelijke waarde op de lange termijn.

Voetnoten

1. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). FAOSTAT Land Use Database. https://www.fao.org/faostat/en/#data/RL
2. Intergovernmental Panel on Climate Change (2022). Sixth Assessment Report (AR6), Working Group III. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/
3. FAO. AQUASTAT Database. https://www.fao.org/aquastat/en/
4. FAO (2020). Global Forest Resources Assessment 2020. https://www.fao.org/interactive/forest-resources-assessment/2020/en/
5. Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (2019). https://ipbes.net/global-assessment
6. FAO. The State of the World’s Biodiversity for Food and Agriculture.
   https://www.fao.org/3/CA3129EN/ca3129en.pdf
7. FAO (2018). World Livestock: Transforming the livestock sector through the Sustainable Development Goals.
   https://www.fao.org/3/CA1201EN/ca1201en.pdf
8. FAO, International Fund for Agricultural Development, United Nations Children’s Fund, World Food Programme and World Health Organization (2023). The State of Food Security and Nutrition in the World (SOFI).
   https://www.fao.org/publications/sofi
9. FAO (2023). SOFI 2023 – Food affordability and access analysis.
   https://www.fao.org/publications/sofi/2023
10. WHO (2023). Ultra-processed foods and noncommunicable diseases.
    https://www.who.int/news-room/fact-sheets
11. WHO (2024). Obesity and overweight – Fact Sheet.
    https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
12. WHO (2023). Micronutrient deficiencies.
    https://www.who.int/health-topics/micronutrients

13. World Economic Forum (2020). Nature Risk Rising: Why the Crisis Engulfing Nature Matters for Business and the Economy.
    https://www.weforum.org/publications/nature-risk-rising-why-the-crisis-engulfing-nature-matters-for-business-and-the-economy/
14. World Bank (2022). The Global Costs of Unhealthy Diets.
    https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/3a91e4c0-01d8-4bb6-b729-5e84f647b48b
15. Rodale Institute (2022). Regenerative Organic Agriculture and Nutrient Density Research. https://rodaleinstitute.org/science/
16. Office for National Statistics (2024). Consumer Price Inflation Data.
    https://www.ons.gov.uk/economy/inflationandpriceindices
17. The Food Foundation (2024). The Broken Plate Report.
    https://foodfoundation.org.uk/publication/broken-plate-2025
18. NHS England (2024). Weight management services and GLP-1 prescribing data.
    https://www.england.nhs.uk/
19. New England Journal of Medicine (2021). Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity.
    https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2032183
20. The Lancet (2021). Clinical evidence on GLP-1 receptor agonists and appetite regulation.
    https://www.thelancet.com/
21. British Nutrition Foundation (2024). Micronutrient considerations in weight-loss diets.https://www.nutrition.org.uk/
22. Kantar (2024). UK grocery market share data.
    https://www.kantar.com/campaigns/grocery-market-share
23. Carbon Tracker Initiative (2017). Stranded Assets and Fossil Fuel Risk.
    https://carbontracker.org/reports/